roken sigaretten asbak stoppen met roken

Roken, een vreemde verslaving

Wat betekent ‘verslaving’eigenlijk? Letterlijk betekent het: “tot slaaf gemaakt”. We zeggen ook wel dat iemand slaaf van zijn eigen gewoonte is geworden. Een belangrijk kenmerk van slaaf zijn is dat je niets te vertellen hebt. En dat is inderdaad wat veel rokers voelen als ze een aantal jaren gerookt hebben: je hebt de controle verloren, je hebt niets meer in te brengen!

In wetenschappelijke zin zijn er wat preciesere kenmerken te noemen bij (tabaks)verslaving. Deze worden in het psychiatrisch handboek DSM-V beschreven onder de noemer tabaksverslaving of nicotine-afhankelijkheid (in het Engels “tobacco use disorder”) We noemen de belangrijkste:

  • Er bestaat een sterke hunkering (craving) naar roken zodra er gestopt wordt
  • Tolerantie: in de loop van de tijd heb je steeds meer nodig van het middel
  • Systematisch wordt er meer gebruikt dan gepland
  • Er treden ontwenningsverschijnselen op na het stoppen
  • Men probeert te stoppen maar dit lukt niet

Vaak wordt begonnen met roken op incidentele basis. Je rookt af en toe een sigaret in bepaalde situaties, bijvoorbeeld in het weekend bij het uitgaan of tijdens feesten. We spreken in dat stadium van een gelegenheidsroker.

Na verloop van tijd wordt er vaker en meer gerookt. Dit komt in ieder geval door de verslavende werking van de stof nicotine, maar vaak ook door de invloed van de omgeving. Indien belangrijke vrienden of vriendinnen ook roken dan werkt dat aanstekelijk.

Hoe dan ook ontstaat er na verloop van tijd een stabiel patroon waarbij er dagelijks een tamelijk constant aantal sigaretten worden gerookt.[1] Wanneer de roker probeert te minderen, dan ontdekt hij dat dit niet zo gemakkelijk is.

Wat is het resultaat van de rook verslaving?

Het resultaat is afhankelijk van de fase waarin de roker verkeert. We onderscheiden 4 fases:

  1. De tevreden roker
  2. De twijfelaar
  3. De voorbereider
  4. De stopper

Een tevreden roker maakt zich weinig tot geen zorgen over zijn rookgedrag en ervaart meer voordelen dan nadelen. Hij kan geërgerd reageren als anderen hem proberen te overtuigen dat hij beter kan stoppen. Je krijgt dan reacties als “dat maak ik zelf wel uit!”; “er zijn wel meer dingen slecht in het leven” en populaire dooddoeners als “mijn opa rookt als een schoorsteen en hij is al 90!”

De tevreden roker voelt zich niet verslaafd want hij kiest er tenslotte zelf voor of het interesseert hem niet dat hij verslaafd is.

De twijfelaar zit in dubio. Hij ervaart voordelen van roken maar ook nadelen. Nadelen zijn bijvoorbeeld een verminderde conditie, kortademigheid, hoesten en de angst vervelende ziektes te krijgen. De twijfelaar vindt dat hij eigenlijk zou moeten stoppen maar heeft er moeite mee om afscheid te nemen van de sigaret. Hij is zich er zeer van bewust dat hij verslaafd is maar koppelt daar nog geen consequenties aan.

De voorbereider heeft de knoop doorgehakt en de beslissing genomen om te stoppen. Hij denkt na over het goede moment en zoekt naar de beste manier om te stoppen. Hij oriënteert zich op hulpmiddelen en eventueel op een vorm van professionele ondersteuning.

De stopper weet dat hij verslaafd is en wil daar een eind aan maken. Het is opmerkelijk hoeveel rokers die professionele hulp zoeken als reden noemen dat ze zich onvrij voelen.

Tenslotte komen we bij de ‘stopper in actie’. Deze is nog een stapje verder dan de voorbereider. Hij heeft bijvoorbeeld nicotinepleisters gekocht bij de drogist en heeft zich voorgenomen om na het weekend te stoppen. Hij is bewust bezig met afscheid nemen van de sigaret en is zich zeer bewust van ieder trekje dat hij neemt. Hij weet dat hij een lastige stap gaat zetten, want als je echt verslaafd bent aan nicotine, en je wil er van af, dan moet je bereid zijn om te accepteren dat je even een lastige periode in gaat.

Na het stopdatum ervaart de stopper pas echt goed dat hij verslaafd is. Hij denkt de hele dag aan roken, smacht naar een sigaret, kan zich moeilijk concentreren en voelt zich vaak rusteloos en soms ook somber. Sommige stoppers hebben een uitgesproken kort lontje. (Een dame van over de 70 die gestopt was melde na een week “dat ze op oorlogspad was”!)

De typische lichamelijke ontwenningsverschijnselen nemen in de loop van enkele weken af. Wat blijft gedurende een wat langere periode zijn de meer geestelijke verschijnselen zoals moeite met situaties waarin je anderen ziet roken, moeite om nee te zeggen tegen een aangeboden sigaret, regelmatig nog zin in een trekje en bij sommigen ook wat langere periodes van neerslachtigheid. Ook lijken emoties harder binnen te komen waardoor de stopper soms denkt dat hij emotioneel onstabiel aan het worden is.

Ook deze geestelijke effecten verdwijnen na verloop van tijd. Een van de meest positieve gevolgen van het stoppen met roken is, dat de roker een erg voldaan gevoel heeft. Hij is er in geslaagd om de verslaving de baas te worden en dat voelt zeker als een overwinning. Maar kijk uit voor te vroeg juichen: er zijn meer dan genoeg stoppers die uiteindelijk toch weer voor de bijl gaan en weer terugvallen in het oude verslavingspatroon. Waakzaamheid blijft geraden want voor de meesten geldt dat slechts één sigaret weer het begin kan zijn van een nieuwe periode van verslaving.

Stoppen met roken: Er is keus genoeg tegenwoordig

Gelukkig zijn er anno 2016 talloze hulpmiddelen verkrijgbaar die het stoppen een stuk gemakkelijker kunnen maken. Er zijn nicotinevervangers in allerlei vormen, speciale medicijnen, acupunctuur- en laserbehandelingen en zelfs kruidenextracten. De geïnteresseerde lezer kan hier op de website van Stichting Stop Bewust alle benodigde informatie vinden.

[1] Wanneer we spreken over sigaretten, bedoelen we ook sigaren, pijp, shag etc.